Türk Dünyası ve Türkçe Öğretimi

Hüseyn Razi Yaradıcılığında Ədəbi Şəxsiyyətlərə Poetik Ehtiram

Zaman Abbaslı — 2025-12-22

Azərbaycan ədəbiyyatının XX əsr mərhələsində mühüm yer tutan Hüseyn Razi zəngin yaradıcılıq irsi, çoxşaxəli ədəbi fəaliyyəti və yüksək vətəndaşlıq mövqeyi ilə tanınan nadir şəxsiyyətlərdəndir. Şair, nasir, dramaturq və publisist kimi fəaliyyət göstərən Razi, həm ədəbi mühitin formalaşmasında, həm də yeni istedadların yetişməsində mühüm rol oynamışdır. Onun poeziyası dərin milli ruh, vətənpərvərlik, mənəvi dəyərlərə sədaqət və sənətə sevgi ilə yoğrulmuşdur. Hüseyn Razi həm klassik, həm də çağdaş Azərbaycan ədəbiyyatının ənənələrini uğurla birləşdirərək yaradıcılığında novatorluq meylləri nümayiş etdirmiş, dini, fəlsəfi və vətənpərvərlik mövzularına geniş yer vermişdir. Xüsusilə böyük ədəbi şəxsiyyətlərə ithaf etdiyi şeirlər onun sənətkar həmrəyliyini, milli kimliyə və mənəvi irsə ehtiramını ifadə edir. H.Razinin əsərləri təkcə bədii-estetik baxımdan deyil, həm də milli-mənəvi özünüdərk və ədəbi düşüncənin inkişafı baxımından Azərbaycan ədəbiyyatında mühüm mərhələ təşkil edir.

Klasik Türk Edebiyatında Sosyal Hayat Çalışmaları Üzerine Bir Bibliyografya Denemesi

Hediye Gider — 2025-12-22

Klasik Türk şiiri, yalnızca bireysel duyguları değil aynı zamanda dönemin sosyal hayatını da yansıtan çok katmanlı bir edebî miras niteliğindedir. Klasik Türk şiiri, her ne kadar yüksek zümre edebiyatı olarak algılansa da içerisinde bulunan sosyal hayat unsurları bu algının gerçeği yansıtmadığını göstermektedir. Bu çalışmanın amacı, klasik Türk şiirinde sosyal hayat temasının nasıl ele alındığını ortaya koymak ve bu temaya dair akademik birikimi kapsamlı bir şekilde değerlendirmektir. Araştırmada, kadim şiirin sosyal hayat tezâhürlerine dair 2007–2025 yılları arasında yayımlanmış akademik çalışmalar bulunmaktadır. Söz konusu çalışmalar türlerine göre tasnif edilmiştir. Elde edilen veriler muhtelif başlıklara ayrılarak değerlendirilmiştir. Bu yönüyle araştırma, hem literatürün sistematik bir haritasını sunmakta hem de konuya ilişkin yeni bir bakış açısı getirmeyi amaçlamaktadır.

Tohir Malik’in “Elveda Çocukluk” Eserinin Aktif Söz Varlığının Temelinde Psikolojik Analizi

Gulbokhor Kadirova — 2025-12-22

Tohir Malik’in “Elveda Çocukluk” adlı eseri, Özbek edebiyatında çocukluk döneminin psikolojik, duygusal ve toplumsal yönlerini zengin bir dil ve güçlü bir söz varlığı aracılığıyla yansıtan önemli bir yapıt olarak öne çıkar. Bu makalede, yazarın çocukluk anılarını aktarırken kullandığı kelimelerin anlam derinliği, kültürel çağrışımları ve duygusal tonları analiz edilmiştir. Eserdeki söz varlığı, halk dilinden alınan deyimler, atasözleri, bölgesel kelimeler ve duygusal anlam katmanlarıyla güçlendirilmiştir. Bu kelimeler, hem bireysel hem de toplumsal hafızayı canlandırıp okuyucuda geçmişe dair nostaljik bir etki yaratır. Yazarın kullandığı dil, sadece bir anlatım aracı değil, aynı zamanda karakterlerin iç dünyasını, çocukluk saflığını ve dönemin ruhunu yansıtan estetik bir unsurdur. Tohir Malik’in söz varlığının Özbek dilinin ifade gücüne katkısı, edebiyat dilindeki özgün yeri ve dilin psikolojik işlevi üzerine önemli katkılarda bulunmuştur. Çalışma, çocukluk anılarının sanatsal ve dilbilimsel açıdan analiz edilmesi yoluyla, Özbek edebiyatında söz varlığı incelemelerine yeni bir bakış kazandırmayı amaçlamaktadır.

Tekinsizin Sokaklarında Yalnız Bir Kız: Ölümün Vijilantist Doğası

Hacı Bayram Karakurt — 2025-12-22

Bu çalışmada Ana Lily Amirpour’un “Gece Yarısı Sokakta Tek Başına Bir Kız” (A Girl Walks Home Alone at Night, 2014) filmi kapsamında, noir ve post-apokaliptik sinemanın geniş skalalı karakterizasyonu üzerinde “ölüm” ve “tekinsiz” periferindeki ögelerin izleri ve yansımaları incelenmektedir. Kılavuz olarak Freud’dan hareketle zaman içerisinde “önceden güvenli olan, ama artık tehlikeli hâle gelen yer, nesne veya duygu” anlamına evrilen “tekinsiz” ve “adaletin olmadığı yerde kendi adaletini sağlamak” anlamına gelen “vijilantizm” kavramları kullanılmaktadır. Bağlamsal örüntü; zamansallığı olmayan bir kurmacanın içerisinde, birbiriyle çatışma hâlinde olan iki şehrin ve topluluğun güvensiz ilişkileri ve bunun sonucunda başkahramanların yeni bir arayış içerisine girmesidir. Korku kültürü ve tedirginliğin hâkim olduğu anlatıda yönetmen, erkek egemen toplumlarda kadını ön plana çıkararak adaleti sağlamaya çalışır ve metodolojik olarak içsel iyi-kötü dualitesini kullanır.

Divan Edebiyatı Nazım Türleri Üzerine Bibliyografya Çalışması

Ruveydanur Özdemir — 2025-12-22

Doğuşundan günümüze kadar gerek akademik çalışmalarda gerek günlük yazılarda süreklilik sağlamıştır. 13. yy. Fars edebiyatı ile başlayan bu süreç son dönem de daha yaygın olarak kullanılmıştır. Nihayetinde kullanımın çok çeşitli alanlarda olması ve büyük yer kaplaması konunun detayları ile araştırmasını gerekli hâle getirilmiştir. Bu çalışmanın başlıca amacı divan edebiyatı nazım türlerini genel ifade ile ortaya koymaktır. Bu tema ile birlikte akademik birikimi kapsamlı bir şekilde değerlendirmektir. Araştırmalar 1990-2024 yıllara arasında verilen eserler üzerinden yapılmıştır. Bu çalışmalar türlerine göre tasnif edilmiştir. Elde edilen veriler başlıklara ayrılarak; bildiri, makale, kitap, tez ve ansiklopedi maddesi; olarak değerlendirilmiştir. Divan edebiyatı nazım türleri içerisinde tevhid, münâcât, na’t, mevlid, hilye, methiye, fahriye, hicviye, mersiye, nazire, tehzil, sâki-nâme, sûr-nâme, lügat, lügaz, muamma, mektup, mahlasname, rahşiye, hicviye gibi nazım türlerini bulunmaktadır. Bu nazım türleri her ne kadar divan edebiyatı alanındaki kişilere hitap ediyor olarak gözükse de aslında her biri kendi içerisinde çok farklı alanlarda kişi ya da kişilerce araştırılmış ve anlatılmıştır. Bunu şu şekilde açıklayabiliriz; tevhid, Allah’ın varlığını ve birliğini, Allah’tan başka ilah olmadığını anlatan edebî türlerdir. Tevhid kaside, gazel, kıta vb. şekillerde yazılabilmektedirler. Münâcât olarak Allah’a yalvarmak-yakarmak, dua etmek anlamlarına gelmektedir. Edebiyatımıza gazel, kaside, mesnevi, muhammes müseddes, kıta beyt gibi konusu Allah’a yakarış olan şiir türleridir. Na’t ise bir şeyi överek anlatmak, övgüyle bahsetmektir. Mevlid; bir kişinin doğuşu, doğduğu yer ve zaman, bir kimsenin doğuşu münasebeti ile yapılan törenlere denilir. Hicviye denilince ise kişiyi, toplumu, bir âdeti, görülen kusur ve beceriksizlikleri açık veya kapalı bir şekilde yeren bir söz veya yazıya verilen addır. Bu yapılan çalışmalar divan edebiyatı nazım türlerinin kaynakçası açısından önem arz etmektedir.

DUMAN, Mustafa-AKIN, Bülent-AYKAÇ, Onur-ERDEM KÜK, Didem Gülçin-AKIN, Erdem (2024). Tasavvufi Türk Halk Edebiyatı El Kitabı (Köken, Kavramlar, Metinler, Temsilciler ve Türler). Çanakkale: Paradigma Akademi

Şeyda Karakaş — 2025-12-22

MCNEILL, Lynne S. (2025). Yaşasın Folklor (Akademik Folklor Çalışmalarına Eğlenceli, Hızlı ve Faydalı Bir Giriş). İstanbul: Ötüken Neşriyat, 119 s. Yayınları, 376 s.

Ezgi Teber — 2025-12-22